لایه مورین درباکتری های گرم مثبت/ لایه مورین درباکتری های گرم منفی|به روزترین توانبخشی منطقه 4 شهرداری البرز

لایه مورین درباکتری های گرم مثبت/ لایه مورین درباکتری های گرم منفی|به روزترین توانبخشی منطقه 4 شهرداری البرز

 

درباکتری های گرم مثبت علاوه براین ترکیب اصلی که قسمت اعظم جدارسلولی را تشکیل می دهد (دربرخی 100 % cw  را تشکیل می دهد) ترکیبات دیگری در CellWall دیده می شود . یکی از این ترکیبات، اسیدهای Techoic هستند. این Acid Techoic ها ترکیبات نسبتاً ساده هستند که معمولا زنجیره های طویل گلیسرول یا ریبیتول هستند که به وسیله پلهای فسفودی استری به هم وصل می شوند . دو نوع ازاین ها در CellWall باکتری گرم مثبت دیده می شود.

1-گلیسرول تیکویک اسیدGlycerol Techoic.Acid     2-  ریبیتول تیکویک اسید Ribitol Techoic Acid

نوع 1 ازجنس گلیسرول است که به جای OH ریشه های مختلفی استحلاف می شود. ریشه R در اینها غالبا D– آلانین است.این زنجیره های Techoic A به وسیله پلهای فسفودی استری به هم وصل می شوند. اسیدهای تکوئیک گلیسرولی باعث اتصال CellWall به غشاء سیتوپلاسمی می شود. معمولاً جدارسلولی را به گلیکولیپیدهای غشای سیتوپلاسمی متصل می کند به همین دلیل اسیدهای گلیسرول تکوئیک ها، گاهاً لیپوتکوئید اسید هم نامیده می شوند.

نوع 2 ریبیتول تکوئیک اسید ها می باشند که دو تا کربن بیشتر نسبت به گلیسرول تیکوئیک اسیدداشته و به OH آنها R یا ریشه متصل می شود و در انتها هم فسفات متصل می شود. این R ها محل اتصال قندها (گلوکز آمین) ، آمینواسیدها (مثل D – آلانین) یا الیگوساکاریدهای کوتاه است.  ریبیتول تکوئیک اسید ها به کربن شماره 6 هیدروکسیل ان استیل مورامیک اسید در Cell Wall متصل می شوند به همین دلیل ریبیتول تیکویک اسید ها را اسیدهای تکوئید جداری می گویند.

اسید تکوئیک در عبور و مرور مواد و یونها نقش دارد . درالقای ساختار پادتنی به باکتری های گرم مثبت نقش دارد. در باکتری گرم مثبت ساختار پادتنی پیکر مربوط به پپتیدوگلیکان وتیکویک اسید است که آنتی ژن های سوماتیک یا پیکری یا آنتی ژن های O  در CellWall باکتری گرم مثبت می باشند.

اسیدهای تکوئیک در اتصال بعضی باکتریوفاژها ( ویروس باکتری ها) به عنوان پذیرنده هم عمل می کنند بنابراین ویروس های باکتری ها در باکتری گرم مثبت از طریق تیکویک اسید وارد باکتری می شوند.

دربرخی باکتری های گرم مثبت، اسیدهای تکورونیک اسید Techoranic  هم هست ( دربرخی باسیلوس ها)ازنظر ماهیت شیمیایی ترکیبی است از N- استیل گلوکزآمین و گلوکورونیک اسید است.

 اما علاوه براین دو ترکیب در باکتری گرم مثبت چربی هم دیده می شود. البته میزان چربی در باکتری گرم مثبت در مقایسه با گرم منفی کمتر است. در باکتری ذاتاً گرم مثبت مایکو باکتریوم (خانواده سل) میزان چربی بالاست . چربی های آنها ازجنس اسید   هیدروکسی بوتیریک است که معمولاً این اسیدهای چرب موجود در مایکوباکتریوم ها را میکولیک اسید  Mycolic Acid می گویند.

علاوه برچربی که گفتیم در باکتری سل دیده می شود در برخی باکتری های گرم مثبت پروتئین هم وجود دارد. ازجمله پروتئینی که وجود دارد به نام M protian یا پروتئین M است که در استرپتوکوک های بیماری زای گروه A لانسفیلد دیده می شود که درانسان باعث گلودرد چرکی می شود.

باکتری های گرم منفی :

دراینجا هم غشا سلولی را داریم بعد فضای Pre Plasmic. لایه های بعد از غشا سیتوپلاسمی را درباکتری گرم منفی، لایه خارجی یا غشای خارجی outer mrmbrcine یا پرده بیرونی می گویند.البته قبل ازاین پرده بیرونی، لایه ای وجود دارد که همان لایه پپتیدوگلیکان است.اما در باکتری گرم منفی پپتیدوگلیکانی وجود دارد که با پپتیدوگلیکان باکتری های گرم مثبت فرق دارد.برخی از تفاوت ها به این شرح است :

1- میزان پپتیدوگلیکان در باکتری گرم منفی بسیار کمتر از باکتری گرم مثبت است.

2- پپتیدوگلیکان که در گرم منفی است ازنظر ماهیت شیمیایی تا حدودی متفاوت اند.این تفاوتها عبارتند از:

الف) اسید آمینه سوم L– لیزین در ساختمان پپتیدوگلیکان باکتری گرم منفی وجود ندارد و به جای L– لیزین ،meso-Diamino pimelic Acid یا meso DAP  (مزو-دی آمینو پیملیک اسید ) داریم.

ب) اولاً دربین واحدهای پپتیدوگلیکان در باکتری گرم منفی پیوندهای متقاطع پپتیدی تشکیل نمی شود و واحدها ازهم جدا هستند ، ثانیاً اگر پیوند متقاطع بین آمینو اسید سوم ازیک واحد با آمینو اسید چهارم از واحد دیگر تشکیل شود یک پیوند ساده پپتیدی است و ارتباط متقاطع پنتاگلیسینی (GLy) وجود ندارد.

در نتیجه پپتیدوگلیکان در باکتری گرم منفی کاربرد خاصی ندارد. به همین دلیل آنتی بیوتیک هایی که روی پپتیدوگلیکان اثر می گذارند (پنی سیلین) و لیزوزیم روی باکتری گرم منفی تأثیر خیلی کمتری دارد.

پرده خارجی یک غشای دو قسمتی است شبیه به غشاء سیتوپلاسمی . دراین لایه هم فسفولیپید و هم پروتئین دیده می شود . بخصوص در سمت داخلی این لایه (صفحه 131) دارای فسفولیپیدهای شبیه فسفولیپیدهای غشاسیتوپلاسمی است. اما قسمت خارجی لایه خارجی، ازنظر ساختمان و ترکیبات با غشای سیتوپلاسمی بسیار متفاوت است . بعد از فسفولیپیدهای پرده خارجی یک ناحیه از جنس پروتئین وجود دارند و همین طور یک ترکیب گلیکوپروتئینی به نام لیپوپلی ساکارید Lipopaly saccharide (LPS).

  LPS یک ترکیب بسیار مهم در باکتری گرم منفی است که انحصار به آنها دارد و در سایر یاخته ها دیده نمی شود.

ازطرف داخل باکتری به طرف بیرون LPS از سه قسمت تشکیل شده است. داخلی ترین قسمت Lipid A ، قسمت دوم Core Oligosaccharide و قسمت سوم O-specific chain می نامند.

Lipid A: ازنظر شیمیایی و ساختمانی از دو تا قند D– گلوکز آمین تشکیل شده که به این دو مولکول اسیدهای چرب 18- 10 کربنی متصل می شود. شامل اسید پالمتیک ، اسید استئاریک  و…. ترکیبی که ایجاد می شود را  Lipid A  می نامند. که خاصیت پادتنی به آن صورت ندارد اما قسمت فعال LPS است و فعالیت بیولوژیکی دارد. Lipid A قسمتی است که به آن Endotoxin می گویند. این زهرابه داخلی، سمی نیست که در داخل باکتری باشد بلکه جزئی از ترکیبات ساختمانی گرم منفی هاست.نسبت به حرارت مقاوم است و حرارت جوش را می تواند تحمل کند. و حتی یکی از راه های سنتز Endotoxin ، جوشاندن باکتری های گرم منفی یا کشتن یا اتوکلاو کردن آن هاست. چون اندوتوکسین بعد ازمرگ باکتری ایجاد می شود. وقتی باکتری گرم منفی در بدن می میرد، lipid A را آزاد می کند که فعالیت بیولوژیکی زیادی دارد در حد میکروگرم برای انسان و اسب کشنده است . خرگوش هم حساس است.

ازجمله عوارض Endotoxin تب است. یک ماده تب زاست. وقتی وارد جریان خون می شود در خون میانجی های مختلفی را از یاخته های بدن مثل مونوسیت هاو ماکروفاژها آزاد می کند ، ازجمله این ترکیبات اینترلوکین ها هستند (IL) از جمله   که سیتوکینی است که در بدن روی هیپوتالاموس اثر می گذارد و باعث افزایش درجه حرارت و درنتیجه تب می شود. به همین دلیل این IL ( اینترلوکین ها را تب زای داخلی یا Endegenous pirogen می گویند.

با توجه به این که lipid A ها به حرارت مقاوم است و استفاده از روش های استریلزاسیون برای برخی از فرآورده های دارویی تزریقی بسیار خطرناک است وانعقاد داخل رگی منتشر یا  Disseminated Intrvascular cagulatious (DIC) ایجاد می کند.Endetoxin باعث ایجاد انعقاد داخل رگی می شود. DIC یکی از عوارض ناشی از عفونت های باکتریهای گرم منفی است که بصورت لخته شدن عمومی در بدن دیده می شود. سالمونلا این ENDOTOXIN را دارد. بر همین اساس در ایمنی شناسی بنام آزمایش Schwartzman phenomenon (پدیده شوارتزین) ، را انجام می دهند. این پدیده در واقع بررسی تجربی تأثیر و ایجاد DIC بوسیله Endotoxin است . این آزمایش را روی پوست خرگوش انجام می دهند در صدرت وجود اندوتوکسین پوست ناحیه تزریق را نکروزه و سیانوزه می کند.

علاوه براین دوعارضه، endotoxin باعث آزاد شدن میانجی های مثل هیستامین،پروستاگلاندین ها می شودکه این میانجی ها، میانجی های  بخش های التهابی یا آماسی هستند به همین دلیل وبه خاطر ایجاد این میانجی ها عوارض مختلفی در دام ممکن ایجاد کندمثل اختلالات گوارشی و سقط جنین در دام آبستن (در ایجاد سقط جنین خود پدیده تب هم مؤثر است).در شکل ساختار پرده بیرونی و LPS نشان داده شده.

زنجیره اختصاصی O

هسته اولیگوساکاریدی
Lipid A

 

 

 

 اندوتوکسین و LPS مقاومت زیادی به عوامل شیمیایی و بخصوص به حرارت دارد. یکی از راه های تهیه اندوتوکسین اتوکلاو کردن و جوشاندن باکتری گرم منفی است . فرآورده استریل شده ممکن است حاوی اندوتوکسین باشد اگر وارد بدن حیوان و انسان شود عوارض مختلفی ایجاد می کند.یکی از عوامل حدت بیماری زایی درگرم منفی ها آزاد شدن اندوتوکسین بعد از مرگ این باکتری است .انسان و حیوانات (بخصوص خرگوش و اسب) نسبت به اندوتوکسین بسیار حساس اند.به همین دلیل باید سعی کنیم که اندوتوکسین وارد جریان خون نشود .میزان جذب اندوتوکسین از روده کم است اگر میزان زیادی از اندوتوکسین ازطریق دستگاه گوارش وارد بدن شود ممکن است به جریان خون وارد شود و مشکلاتی ایجاد کند به همین دلیل اگر ماده غذایی حاوی بیش از حد استاندارد باکتری گرم منفی و اندوتوکسین باشد این ماده قابل مصرف نیست. حتی اگر باکتری گرم منفی چندان بیماریزا نباشد. وقتی یک ماده غذایی پخته می شود باکتری کشته می شود اما اندوتوکسین آنها وجود دارد و چون به حرارت مقاوم است .

اندوتوکسین ازطریق فراورده های تزریقی بعنوان درمان یا پیشگیری ویا ازطریق سرم بعنوان تأمین کننده آب ، املاح و الکترولیت ها (سرم های قندی، نمکی، خونی و …) وارد خون میشود که اگراین سرمها حاوی اندوتوکسین باشند نه تنها باعث بهبودی نمی شوند بلکه ممکن است وضعیت بیمار را هم وخیم تر کنند. به همین دلیل فراورده های تزریقی و بیوتکنولوژیک در افرادی که دچار کمبود برخی عوامل انعقادی هستند و خون دریافت می کنند باید عاری از اندوتوکسین باشند. برای فهمیدن کیفیت سرم و عاری بودن آن از اندوتوکسین و … سرم ها را آزمایش می کنیم.

علاوه بر سترون کردن با اشعه یا حرارت ماده مسئله عدم حضور اندوتوکسین هم مهم است . برای اندازه گیری اندوتوکسین از دو روش استفاده می شود :

  • Bioassay (Pyragenic test) آزمایش تب زائی
  • آزمایش Limulus amogocyte lassayte assay(LAL )

در روش اول که نوعی سنجش بیولوژیک Invivo است ، از فراورده تولید شده مقدار مشخصی به تعدادی خرگوش های سالم تزریق می کند و طبق برنامه خاص درجه حرارت این خرگوش ها را بعد از تزریق این فراورده اندازه گیری می کنند. اگر درجه حرارت بدن خرگوش ها افزایش یافته باشد حاوی اندوتوکسین است و قابل مصرف نیست.

روشی که الان مورد استفاده قرار می گیرد استفاده از کیت اندازه گیری اندوتوکسین است که این کیت حاوی عصاره ای است که در حضور مقدار ناچیزی از اندوتوکسین واکنش می دهد (روش Invitro است ) درحد نانوگرم با اندوتوکسین واکنش نشان می دهد این عصاره آموگوسیت را از خرچنگ نعل اسبی شکل بنام Limulus polyphemus استخراج کرده اند. همولنف این خرچنگ در حضور میزان ناچیز اندوتوکسین واکنش داده ولخته می شود. بر پایه همین واکنش آزمایشی بنام تجزیه آمیگوسیتهای خرچنگ لیمولوس Limulus amogocyte lassayte assay(LAL ) انجام می دهندآزمایش ساده است و می تواند بصورت آزمایشگاهی متوجه حضور اندوتوکسین و عدم وجود آن شوند.

کارخانجات فراورده های تزریقی مخصوصاً سرم ها باید این آزمایش را انجام دهند. در صورت عدم وجود اندوتوکسین روی محصول Nonpyrogenic (غیر تب زا) نوشته می شود. این آزمایش اجباری است. یکی از مشکلاتی که کارخانجات در رابطه با تولید فراورده ها دارند اندوتوکسین است باید مدیریت بهداشتی قوی اجرا شود تا فراورده آلوده نشود.

هسته الیگوساکاریدی درقسمت میانی ترکیب LPS است و درداخل جنس و گونه ساختمان مشابهی دارد . از یک سری قند تشکیل شده مثل گالاکتوز ، همین طور دارای دو ترکیب هپتوز (Heptose) وقند غیر معمول دیگر 2- کتو 3- داکسی اکتونیک اسید 2keta-3Deoxy octonic Acid) KDO ( است. که ساختمان و ترکیبات منحصر به فردی هستند که فقط در باکتری ها دیده می شوند. قند هفت کربنی هپتوز درسایریاخته ها دیده نمی شود منحصر به باکتری هاست همین طور ترکیب KDO فقط در باکتری ها دیده می شود.

اما قسمت  سوم،  قسمت زنجیره اختصاصی O  است . که درواقع خارجی ترین قسمت LPS است.هرچه ازداخل باکتری به بیرون حرکت می کنیم تفاوت ها بیشتر می شود. از قسمت Lipid A به بیرون تفاوت ها بیشتر ظاهر می شود زنجیره O یا پادگن o زنجیری از واحدهای نکراری الیگوساکاریدها تشکیل شده و تعداد آنها ممکن است به 40 عدد برسد. این زنجیر ازیکسری قند مثل گلوکز، گالاکتوز، رامینوز، N استیل گلوکز آمین، آپوز ، پاراتوز، کولیتوزو قندهای غیرمعمولی از قبیل 6-داکسی امینوهگزوز و دی داکسی هگزوزها تشکیل شده است. نوع این قندها و تنوع آنها و پیوندهای بین این قندها باعث ایجاد تنوع زیادی درساختمان زنجیره اختصاصی O باکتری گرم منفی بخصوص باکتری های گرم منفی روده ای در خانواده آنتروباکتریاسه می شوند و اصطلاحاً کمپلکسی ایجاد می کنند که خاصیت پادگنی دارد که این نوع آنتی ژن ها راAntigene  O می نامند.زنجیره اختصاصی O قسمتی از پیکر باکتری است و نام دیگر آن آنتی ژن پیکری یا سوماتیک است (Somatic Antigene)

آنتی ژن O تنوع خیلی زیادی دارد بطوری که در باکتری Ecoli ازنظر Ag O تنوع زیادی (بیش از 170 نوع آنتی ژن o مختلف) وجود دارد. همین طور سالمونلاها دارای بیش از 67 نوع آنتی ژن o مختلف هستند. آنتی ژن های o را با عدد مشخص می کنند مثل  و … آنتی ژن o جنبه تشخیصی دارد و در تشخیص برخی باکتری ها استفاده می کنیم. همین طور در بیماری زائی هم نقش دارد.

در پرده بیرونی باکتری گرم منفی ترکیبات دیگری هم وجود دارد که اختصاصی باکتری گرم منفی است ازجمله این ترکیبات، ترکیبات پروتئینی است . این ترکیبات معمولاً کانال هایی را برای عبور مواد غذایی ازبیرون باکتری به درون باکتری ایجاد می کنند.دسته ای از این پروتئین ها، بصورت سه تایی قرار می گیرند که این حالت قرار گرفتن باعث می شود در وسط این سه واحد پروتئینی روزنه ها و pore هایی ایجاد می شود که محل عبور مواد است. این سه دسته از پروتئین هارا اصطلاحاً porin یا پروتئین روزنه دار می گویند. اندازه آن در باکتری های مختلف متفاوت است و این باعث می شود عبور مواد با اندازه های مختلف متفاوت است مثلاً در پزودوموناس(سودومناس) قطر روزنه باریک است درنتیجه این باکتری ها نسبت به موادضد عفونی کننده ، آنتی بیوتیک ها در مقایسه با E coli , سالمونلا، مقاومت بیشتری دارند. یکی از دلائل این مقاومت آنها ریز بودن روزنه است . این porin ها خاصیت پادتنی هم دارند و همین دلیل در برخی تحقیقات از این پروتئین ها بعنوان ایمنی زا استفاده می کنند

pore                                       

پروتئین پرده بیرون در باکتری گرم منفی بسیار مهم است که به آن ها اصطلاحاً  می گویند. که انواع مختلفی دارند که معمولاً با حروف بزرگ انگلیسی نام گذاری می شوند. OMPB, OMPAو… اهمیت این پروتئین ها در بعضی باکتری ها اینقدر است که در واکسن سازی از آنها استفاده می کنند. واکسنی که ازآنها تولید می شود اصطلاحاً واکسن تحت واحدی (sub unit) می نامند.

علاوه بر پروتئین های پرده بیرونی ، در پرده بیرونی باکتری گرم منفی فسفولیپید ها هم حضور دارند که باعث خاصیت هیدروفوبی مخصوصاً قسمت داخلی پرده خارجی باکتری گرم منفی می شود.

باکتری های گرم مثبت و منفی در شرایط خاصی ممکن است cw خود را از دست بدهند. سیتوپلاسم در باکتری ها توسط غشا سیتوپلاسمی و بعد CW درگرم مثبت و پرده بیرونی درگرم منفی احاطه می شود. باکتری های گرم مثبت و منفی ممکن است لایه های بعد از غشا را از دست بدهند که به آنها باکتریهای بدون جدار می گویند که توسط CM (Cell membrane) احاطه شده اند.

اگر باکتری گرم مثبت باشد به آن اصطلاحاً پروتوپلاست می گویند (protoplast) اگر باکتری گرم منفی باشد اصطلاحاً اسفروپلاست (sphero plast) نامیده می شود. حالتی که قسمتی از غشا دور CM باقی می ماند. پروتوپلاسم و اسفروپلاست اگر قابل ازدیاد باشند به آنها اشکال L (L-Forms) می گویند اولین بار خانمی به نام klein berger اجرام بدون غشا را در انستیتو لیستر ( lister) پیدا کرد  به همین خاطر اسم این اشکال را به افتخار این مؤسسه اشکال L گذاشت.

اشکال L گاهاً دربدن هم ایجاد می شوند. مخصوصاً زمانی که درمان کافی و درست نیست یا فواصل درمانی رعایت نمی شود. این اشکالL وقتی دربدن ایجاد می شوند دیگر آنتی بیوتیک ها درآن اثر نمی گذارد وقتی دوره درمانی تمام میشود این اشکال L می توانند به باکتری جداردار تبدیل شوند و برگشت بیماری را داریم درمورد برخی بیماری مثل بروسلوز و یا در مورد باکتری Listeria manocytagenes اشکال L ایجاد می شود و باعث می شود حیوان بصورت حامل (carier) دربیاید.درشرایط استرس هم ممکن است باکتری به نوع جدار دار تبدیل شود و دوباره بیماری باز گردد.

L-forms  پرگنه های ریز شبیه تخم مرغ ایجاد می کنند.

      •  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  منطقه 1 شهرداری البرز  ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  منطقه 2 شهرداری البرز  ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  منطقه 3 شهرداری البرز   ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  منطقه 4 شهرداری البرز   ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  مطقه 5 شهرداری البرز   ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  منطقه 6 شهرداری البرز   ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  منطقه 7 شهرداری البرز  ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  منطقه 8 شهرداری البرز  ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  منطقه 9 شهرداری البرز  ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  منطقه 10 شهرداری البرز  ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  منطقه 11 شهرداری البرز   ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  منطقه 12 شهرداری البرز   ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  منطقه 1 شهرداری  کرج  ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  منطقه 2 شهرداری  کرج  ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  منطقه 3 شهرداری  کرج   ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  منطقه 4 شهرداری  کرج   ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  مطقه 5 شهرداری  کرج   ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  منطقه 6 شهرداری  کرج   ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  منطقه 7 شهرداری  کرج  ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  منطقه 8 شهرداری  کرج  ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  منطقه 9 شهرداری  کرج  ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  منطقه 10 شهرداری  کرج  ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  منطقه 11 شهرداری  کرج   ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  منطقه 12 شهرداری  کرج   ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  فاز یک مهرشهر  ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  فاز دو مهرشهر  ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  فاز سه مهرشهر  ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  فاز چهار مهرشهر  ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  پاساژ دانشکده  ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  محله اصفهانیها  ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  باغستان  ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  باغستان غربی  ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  شهرک بهارستان  ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  باغستان شرقی  ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  عظیمیه  ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  سه راه گوهردشت  ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   رجایی شهر   ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  گوهردشت  ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  چهارراه طالقانی  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  کلاک  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   سرجو  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   حصار  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   وسیه  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   باغ پیر  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   بیلقان  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   حسین‌آباد بیلقان  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   علی‌آباد پرگیرک  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   تپه مرادآباد  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   بیدستان  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   صحرای ویان  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   جوادآباد  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   نهر رستم  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   دره دروا  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   حسن‌آباد  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   حاجی‌آباد  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   صوفی‌آباد  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   وهرجرد (ورگرد)  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   دلمبر  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   حیدرآباد  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   میان‌جاده  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شنبه‌دژ  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   نوزمین  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   سیاه کلان  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   کسین  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   کارخانه قند  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   حسین‌آباد مهرشهر  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   جو مردآباد  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   سرحد آباد  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   آسیا برجی  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   سرآسیاب  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   ده کرج  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   حسین‌آباد راه‌آهن  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهر صنعتی  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   اطراف امامزاده طاهر و امامزاده حسن  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   باغ فلاحت ,  ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهرک رسالت عظیمیه  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   حصار بالا  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   سرجوی  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   جهانشهر  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   بلوار جمهوری شمالی  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   کوی کارمندان شمالی  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   کوی اتحاد  ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   همت آباد  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   ویلا  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   کوی بنفشه  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   خلج آباد  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   اکبر آباد  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   کوی شقایق  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   حسین آباد  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهرک ذوب آهن  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   سرحدآباد  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهر صنعتی  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهرک شیخ سعدی  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   نوروز آباد  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   بلوار چمران  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   قلمستان  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   فردوسی   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شکرآباد  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   بلوار هفت تیر ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهرک ناز  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهرک شهید رستمی  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   فردیس   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   حافظیه   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   نجف آباد   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهرک پاسدار   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهرک دهکده ( شهرک خانه ) ,  بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهرک دریا   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   حسین آباد افشار   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   احد آباد   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   رجب آباد   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   اسد آباد   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   کوی فرهنگ   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   کوی زنبق   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهرک ولی عصر ,    بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   دهقان ویلای اول و دوم   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهرک پردیسان   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهرک شهید چمران   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهرک مهران   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   کرج نو   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهرک موحدین   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   گلشهر  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   درختی   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   میدان عطار   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   گلزار   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   انوشیروان   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   حصارک پایین   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   رضا شهر   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهرک ولیعصر   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهرک قائمیه   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهرک گلها ,  ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   بیدار چشمه   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   حصارک بالا   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   حیدر آباد   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهرک گلدشت   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   پیشاهنگی   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهرک طالقانی   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شاهین ویلا   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   صوفی آباد   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهرک ظفر ,  رجایی شهر (گوهردشت )   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهرک بهارستان شرقی   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهرک بهداری   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهرک جهازیها   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   حسن آباد   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهرک امام رضا   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهرک فرهنگیان   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهرک اوج   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   کوی امامیه   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   کوی قائم ,    بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج    برغان   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   خیابان ولیعصر   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   اسلام آباد   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   خیابان بهار   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   خیابان چالوس  ,    بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   چهار صد دستگاه   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   آسیاب برجی   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   مهرویلا   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   دولت آباد   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   کارخانه قند   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   گلشهر ویلای شرقی   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   کوی کارمندان جنوبی   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   مظاهری   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   دانشکده کشاورزی   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   بلوار بلال   ,     بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  شهرک سیمین دشت   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   رزکان   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهرک منظریه   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   کوی 110   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   کوی لاله   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهرک هفده شهریور   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   گلستان   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهرک ارم   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهرک شهید حسینی   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   چهار باغ   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهرک وحدت (راه آهن )   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   واریان شهر ,    بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج  کلاک بالا   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   کلاک پائین   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   حصار   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   احمدیه   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   شهرک جهان نما ,    بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   کیانمهر   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   گلستان   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   قزل حصار   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   آق تپه   ,   بهترین مراکز گفتاردرمانی در کرج   سهرابیه ,  ,

Related posts